Je brein helpt je om te reageren op wat je ziet, hoort en voelt. Soms reageer je meteen. Soms neem je even de tijd om na te denken. Hoe werkt dat?
Drie delen die samenwerken
Om je brein te begrijpen, kun je drie delen onderscheiden:
- Je hersenstam helpt bij automatische lichaamsfuncties, zoals ademhalen en je hartslag. In het drielagenmodel heet dit het ‘reptielenbrein’.
- Gebieden die betrokken zijn bij emoties helpen je om te voelen, te onthouden en contact met anderen te maken. Het model noemt dit het ‘zoogdierenbrein’.
- Het denkende brein helpt je onder meer met taal, plannen, leren en keuzes afwegen. In het model heet dit het ‘mensenbrein’.
Van prikkel naar reactie
Stel: je hoort plotseling een hard geluid. Je oren sturen een signaal naar je brein. De thalamus helpt veel informatie van je zintuigen verder te sturen. Andere gebieden doen ook mee. De amygdala is betrokken bij het herkennen van wat belangrijk of bedreigend kan zijn. De hippocampus helpt je om ervaringen met je herinneringen te verbinden.
Daardoor kun je snel schrikken én daarna ontdekken wat er echt aan de hand is.
De korte route: snel reageren
Bij een onverwacht geluid kun je terugdeinzen voordat je precies weet wat het was. Ook handelingen die je vaak hebt geoefend, gaan soms bijna vanzelf. Dat noemen we hier de korte route: je reageert snel, zonder eerst uitgebreid na te denken.
Je denkende brein staat daarbij niet helemaal uit. Verschillende hersengebieden blijven samenwerken.
De lange route: bewust kiezen
Even later merk je misschien dat het geluid van een telefoon kwam. Je kijkt, begrijpt wat er gebeurt en kiest wat je doet. Bij iets nieuws of onverwachts heb je vaak meer tijd nodig om een situatie te beoordelen. Dat noemen we hier de lange route.
Bijvoorbeeld: iemand zegt iets dat je raakt. Je eerste reactie is boosheid. Door even te pauzeren kun je bedenken wat die persoon bedoelde en hoe je wilt antwoorden.
Wat heb jij hieraan?
Snel reageren kan handig zijn. Rustig nadenken ook. Als je merkt dat je schrikt, boos wordt of in de war bent, kan een korte pauze helpen: ademhalen, kijken wat er gebeurt en daarna kiezen wat je doet.
Gebaseerd op Het gelaagde brein van Martin Appelo.